Niger wɔ Ebibir Atɔree afamu, na onyaa ne fahodzi wɔ Dzifuu 3, 1960 mu ma ɔbɛyɛɛ nsɛndahɔ anaa ahyɛnsew kɛse wɔ ɔman no n’abakɔsɛm mu. Kwan a wɔnam do nyaa hɔn fahodzi, amanyɛsɛm na nkitahodzi anaa asetsena mu nsesa no, nna ogyina nsiyɛ nye etuhoakyɛ a Niger akandzifo nye ɔmamba no wɔ do.
Niger a nna wɔfrɛ no French West Africa’s Territory of Niger no, hyɛɛ French nhyɛdofo ase wɔ mfe kakra araa yie. Naaso mframa ɔdze nsesa ba praa Ebibiman mu wɔ mfeha eduonu no ne finimfin, fahodzi ho ebisadze no hyɛɛ ase nyinii wɔ Niger so.
Otsitsir kor a odzii dwumason wɔ Niger fahodzi no n’aperper mu no nna ɔyɛ Hamani Diori. Ɔbɛyɛ okandzifo mapa na ɔdze Nigerien Progressive Party (PPN) bɔbɔɔ adze wɔ afe 1946 mu. Diori dzii anokɔnkɔ ma amanyɛsɛm mu ndzepa na ahododzi maa Niger mba.
1958 mu no, ambatow bi kɔr do wɔ French Ebibirmu Atɔree mantɔw mu a Niger ka ho, dɛ wɔbɔhwɛ ɔman no ne amanyɛsɛm daakye. Nigerfo ambatowfo dodowara gyee too mu dɛ wobobu hɔn man wɔ French aman nkabɔmu no ho kyɛn dɛ wobenya hɔn fahodzi a odzi mu. Ne dɛm ntsi, Niger benya fahodzi wɔ French aman nkabɔmu no mu wɔ Mumu 18, 1958 mu.
Ɔperee ma fahodzi a odzi mu no toa do, na nkitahodzi kɔr do wɔ Niger akandzifo nye French mpanyinfo ntamu. Ewiei no,wɔ Dzifuu bosoom no ne da ɔtɔ do ebiasa, wɔ afe 1960 mu no, Niger nyaa hɔn fahodzi koraa fii Frenchfo nsamu, wɔbɛyɛ ɔman kɛse. Hamani Diori bɛyɛɛ ɔmampanyin a odzi kan wɔ Niger a odzii ɔman no enyim kɔr ne fahodzi mu.
Nigerfo a woenya fahodzi fofor no hyiaa ɔhaw pii a ɔmma ɔman no nnkɔ do, sikasɛm mu, mpontu,na amanyɛsɛm ne ngyinae ka ho. Ɔmampanyin Diori yɛɛ hyehyɛɛ a nna no botae nye dɛ ɔdze mpontu bɛba ɔman no no koryɛ na sikasɛm mu mpontu mu. Ne nyinara mu no, n’aban no hyiaa nkasaho fa n’amambu nye sikasɛm mpontu ho.
Afe 1974 mu no, nsordaafo a Lieutenant Colonel Seyni Kountche dzi hɔn enyim dze ɔko tuu Diori Hamani n’amambu no fii do, Dɛm ber yi na nsordaafo amambu hyɛɛ ase wɔ Niger a, Kountche dzi enyim; na ekyir no, nsordaafo nkaa so bedzii adze mfe pii
Fitsi ber a wonyaa hɔn fahodzi no, Niger ehyia amanyɛsɛm mu Abansesa ahorow: nsordaafo aban/ amanbu na annto-nsordaafo amanbu. Ɔman no ehyia sikasɛm mu ɔhaw a no mu yɛ dzen, ɔkɔm, na edziban ho a ɔyɛ na. Ne nyinara mu no, Niger asan enya mpontu wɔ hɔn nwomasua mu, apɔwmudzen na edwumasɛm mu
Ndɛ Niger kɔ do ara dze nhyehyɛɛ gu akwan mu ama wɔnam mpontu mapa na amambu pa kwan do. Ɔman yi abɛyɛ ɔman a hɔn amambra da nsew, na wɔwɔ ɔdomankoma egyapadze a ɔsom bo bi tse dɛ uranium na famungo.
Yɛdze reba ewiei no, Niger ne fahodzi gyina nsiyɛ a ɔman no na Hamani Diori a nna ɔyɛ kandzinyi no do. Ɔman no ne fahodzi wɔ Dzifuu 3, 1960 mu no gyina hɔ ma ahyɛnsewdze a ɔkyerɛ ngyinadobo wɔ Nigerman no abakɔsɛm mu a obue kwan ma ɔman no no mpontu ntaataado bae.
