Biribi sii Ɔbɛsɛ 1, 1960 wɔ Ebibirman mu a ne mfar tii petsee asaasepɔn no do nyinara. Iyi nye Nigeriaman no ne fahodzi ne nya. Ɔbɛyɛɛ da soronko wɔ Nigeriaman no na Ebibir abakɔsɛm mu. Nigeria fii Ngyiresi aborɔfo Nhyɛdo amambu ase dɛ ɔman okitsa ne fahodzi dzi noho do. Da yi hyɛɛ ber fofor ase wɔ enyidado, bɔhyɛ na nketsesi mu maa ɔman no na Ebibirmu nyinara.
Nigeria amandɔfo, amanyɛsɛm mu abaanodzifo, amansedɔm no anamɔntu na obuee kwan no too mu maa ɔman no ne fahodzi no. Edzin binom a odzi akotsen wɔ iyi mu nye Nnamdi Azikiwe, Obafemi Awolowo, Ahmadu Bello, n.a. Iyinom na binom a wɔkeka ho na wodzii dwumason boaboaa dɔm no ano hwehwɛɛ mboa, wɔhwehwɛɛ amanfo no hɔn koryɛ na wɔkasae maa dɔm no hɔn fahodzi.
Amandɔfo anamɔntu yɛɛ kɛse wɔ mfehorow 1940 na 1950 no nyinara mu a nna dza wɔtse no kɛse wɔ Nigeria amanyɛsɛm atsenae nye ahododzi. Dɛm fahodzi ɔfrɛ yinom Amanfo no hɔn ekyitaa a nna ɔmmfa ɔsom, nyimpakuw na mbew a onyia no dɔm anaa ofi mu.
Mfe kakra araa guu mu wɔ nserɛkasa na Mbrapɔn mu nsakyer ahorow ekyir no, Afe 1960 mu na wɔdze nsa hyɛɛ Nigeria Fahodzi Mbradze no ase ma ɔma Nigeriaman no nyaa hɔn fahodzi wɔ no mudzi mu. Ɔman no no hwɛdofo a odzi kan, Sir Abubakar Tafawa Balewa, paa mu kaa mbrɛ nkabɔmu na koryɛ mu wɔ mfaso kyerɛɛ na ɔdaa no edzi dɛ ɔwɔ enyidado dɛ hɔn daakye bedzi wɔ ber a Nigeriafo no ara bedzi hɔn amambu ahyehyɛ hɔn hyɛber.
Da Nigeriaman no nyaa ne fahodzi ma wopegyaa hɔn frankaa dze ɔman fofor awofo no, dwumadzi ahorow pii na ɔkɔr do. Dwumadzi ahorow no bi nye bagua mu ayɛkyerɛ ahorow, amambra ahorow edzida, ɔman no mpanyimfo ahorow anomusɛm a nna ne nyinara kyerɛ ahoɔdzen na nyimpakuw sorbi sorbi ahorow a ɔman no wɔ.
Fahodzi no ekyir no, nna Nigeria enya kwan wɔdze dza wɔwɔ no bɛkyerɛ wiadze nyinara: ɔdomankoma egyapadze ahorow, amambra pa ahorow na no dɔm bɛyɛ Ɔpepe eduanan-enum. Nna dza ato ɔman fofor no nye mbrɛ wɔbɛyɛ esiesie man no, wɔbɔhwehwɛ sikasɛm mu mpontu na w’ahwɛ dɛ basabasayɛ nnkɛba hɔn amanyɛsɛm mu wɔ mfe ɔwɔ enyim no mu.
Iyi nyinara mu,ɔman no mpontu anamɔntu nnyɛ dza ɔhaw nnyi, Nigeriaman no kɔ do nye nyimpakuw na ɔsom ahorow mu sorbi sorbi, sikasɛm mu nsɛnsɛm na amantɔw ntamu ntawantawa dze aperper. Ɔgye dɛ ɔman no ne mpanyimfo na amanfo no nyina ka bɔ mu ko ɔhaw yinom, per kwan ɔbɛma obiara no ho aba mu bi, pɛrpɛryɛ na mpontu a obetsim afebɔɔ.
Dɛ Nigeria regye ne mbew wɔ aman wɔadze hɔnho mu no, nna wiadze nyinara enyi tua rohwɛ ngyinadobo kɛse a ɔtse dɛm na hia a ohia ma Ebibiman no nyina na dɛ wɔreper ahoɔdzen wɔ wiadze enyim. Nigeriaman no ne fahodzi no yɛɛ nkuranhyɛ maa aman ahorow a nna wogu do reper hɔn fahodzi no dɛ ɔkyerɛɛ koryɛ mu tum, nhomdo na dɔm no nsiyɛ na nketsesi.
