Mali, ɔman a ɔwɔ Ebibir Atɔree afamu, nyaa ne fahodzi fii French nhyɛdo amambu ase wɔ Fankwa 22, 1960 mu, na ɔbɛyɛɛ ngyinadobo kɛse wɔ ɔman no abakɔsɛm mu. Dwumadzi ahorow a odzii akotsen wɔ hɔn fahodzi akwantu no nye amanyɛsɛm mu anamɔntu, amambra mu m’egya na Mali amandɔfo nketsesi a onnhihim.
Ber a Mali hyɛ French nhyɛdo amambu ase no, nna ɔman ɔman no ne dzin nye French Sudan. Nna Mali hyɛ nhyehyɛɛ a dwumadzi ahorow a hɔn nhyɛdofo mpanyimfo no nya hɔn do mfaso. Mbom no, woduaa hɔn fahodzi no ho aba ber a amanyɛ ekuwekuw puepuei na wokenyaan hɔn dɔ ma hɔn amambra no.
Amanyɛsɛm mu nkenyan wɔ Mali no kɔr so wɔ afe 1940 na 1950 mfehorow no mu ber a wɔtsetseew amanyɛkuw ahorow bi tse dɛ Sudanese Union-African Democratic Rally (US-RDA). Etsitsir bi tse dɛ Modibo Keïta dzii US-RDA kuw no baano ma ɔyɛɛ tum kɛse wɔ ɔman no ne fahodzi aperdzi no mu.
Amanyɛsɛm mu kyɛpɛn, asetsena mu pɛrpɛryɛ na amamba edzida nye ebisadze ahorow a odwiir Malifo no. Anamɔntu no benyaa nyaa ɔman no ekyitaa na odzii dwuma kɛse wɔ boaboaa dɔm no ano soɛree tsiaa nhyɛdo amambu.
Afe 1956 mu no, French Aban no maa Mali kwan dɛ wombu hɔnara hɔn man wɔ French aman nkabɔmu kuw kɛse no ase, iyi maa hɔn kwan dɛ wotum tsew hɔn Aban dze. Nhyehyɛɛ yi so buee kwan maa Malifo abaanodzifo ma wɔkasaa mu hwehwɛɛ hɔn fahodzi wɔ no mudzi mu na hɔnara hɔn mpontu nhyehyɛɛ.
Fankwa 22, 1960 mu no, Mali nyaa ne fahodzi fii France ase koraa a Modibo Keïta bɛyɛɛ ne Mampanyin a odzi kan. Ɔman no dzii ehurusi na Malifo no gyee hɔn akwando nyinara ma dze gyee hɔn enyi wɔ hɔn fahodzi na ahododzi aban fofor a hɔn nsa aka no.
Mali ne fahodzi no bɛyɛɛ ber a ɔhyɛɛ amansiesie ase, na ɔmaa hɔn kwan dɛ wɔper hɔnara hɔn abrabɔ na sikasɛm mu nkankɔ. Aban a Keita dzi no baano no dze nhyehyɛɛ guu akwan tuu nwomasua, apɔwmudzen, ekuayɛ na ndwuma ahorow mu pon.
Amansiesie mu haw no nyinara ekyir no, Mali hyiaa haw ahorow. Haw yinom bi nye amanyɛsɛm mu basabasayɛ, sikasɛm mu ahokyer na nyimpakuw ahorow mu nkyekyɛmu a ɔyɛɛ akwansiwdze maa ɔman no no ngyinae na no mpontu.
Afe 1968 mu no, Moussa Traoré dzii nsordaafo kuw bi baano ma wotuu Keita n’aban no, na ɔdze Maliman no kɔr nsordaafo aban mu. Abansesa no nyinara ekyir no, Mali kɔr do dze noho mae hwɛɛ dɛ ne fahodzi na amanyɛ sunsum no begyina dzen.
Iyi ekyir no, Mali akɔ do enya amanyɛsɛm mu nsesa pii a nsordaafo amambu na ka-bi-ma-menka-bi amambu nyinara ka ho bi. Ɔman no kɔ do dzi aper wɔ ɔhaw ahorow bi tse ohia, bambɔ nsɛm na wimu nsakyer ho.
Mali agye dzin wɔ wiadze wɔ hɔn Kasadwin, edwindzi, na ndwom mu. Wokitsa amambra mu abakɔsɛm a no mu yɛ dur a yɛreka yennkotum eyi hɔn tsetse nkurow Timbuktu na Djenné efi mu. Maliman no ne fahodzi wɔ Fankwa 22, 1960 mu no kyerɛ nhomdo, nketsesi, na adze a ɔkekaa bɔɔ mu na wogu do kitsa mu dze reper ɔman ne nkankɔ.
