Eduadzewa a Borɔfo kasa mu no, wɔfrɛ no “Turkey Berry” no yɛ eduadzewa a ɔboa nyimpadua no araa yie. Ibohu eduadzewa yi wɔ amanaman na mbeambea ahorow pii mu. Itum hu bi haban mu na nkorɔfo hɔn mfikyir. Eduadzewa yi ho nnyɛ na koraa. Indiafo frɛ no Sundakkai. Wotum san so frɛ no “Shoo Shoo bush” na binom so frɛ no “Devil’s figs”. Akanfo wɔ edzin ahorow pii a wɔdze ma no. Edzin no bi nye Bedwuruw, konsusua, Amadwiridi, saman ntrɔba na dza ɔkeka ho. Wotum dze yɛ edziban ahorow pii tse dɛ abɛnkwan, nkakra, frɔwee na pii a ɔkeka ho. Sɛ yɛhwɛ amanaman ahorow no a , edziban pii na wotum dze eduadzewa yi yɛ kyɛn dza yɛyɛ no wɔ Ghana ha mpo. Ɔyɛ Indiafo hɔn edziban mapa. Oye dɛ ibenya bi edzi osiandɛ okitsa mfasodze pii ma nyimpadua no. Mfasodze a ɔwɔ ma nyimpadua no no mu bi na odzidzi do no.

Odzi kan, ɔboa hɔn a hɔn mbɔgyaa do atsew. Sɛ eyɛ nhwehwɛmu na ihu dɛ wo bɔgyaa do atsew na sɛ epotɔw bi na esɔn do nom a, ɔboa wo ma bɔgya no san ba sor ntsɛntsɛm.
Ɔtɔ do bio, “Turkey berries” kitsa ahoɔdzendur bi tse dɛ rutin, kafeke asede, katekyinse na galeke asede a wɔboa ma esikyire dodow a ɔwɔ nyimpdua no mu no do tsew.

Gopalsamy Rajiv (2011) yɛɛ nhwehwɛmu dze too gua dɛ, edzibandur a ɔwɔ eduadzewa yi mu no mma kwan ma insulin a ɔwɔ nyimpadua no mu no dodow nnyɛ kɛse mmbor do. Afei, ɔsan boa bɔ nkomboa ho ban fi mbowa nketsenketse a wɔko tsia no ho.

Nyimpa pii na wɔreberɛ wɔ yarba a wɔfrɛ no mbɔgya mbordo nsamu. Mbɔgya mbordo yɛ yarba bi a ɔtaa twetwe nyarbanyarba bi tse dɛ ndwodwowee yarba na akoma ho yarba ba. Nhwehwɛmu ada no edzi dɛ, edzibandur a ɔwɔ dɛm eduadzewa yi mu no tum ko tsia anaa mpo ɔbɔ nyimpadua no ho ban fi mbɔgya mbordo ho. Ɔboa tsew mbɔgya pii a ɔwɔ nyimpadua no mu no do. Nhwehɛmu kyerɛ dɛ, fɛruleke asede
na galeke asede a ɔwɔ mu no kitsa ndzɛmba a ɔboa dzi dɛm dwuma no ma mbɔgya no dodow gyina mbrɛ ɔsɛ dɛ ogyina wɔ nyimpadua no mu.

“Turkey berries” kitsa edzibandur akodze a otum boa nyimpadua no ma ɔtse apɔw ma otum dzi dwuma ahorow pii. Ɔsan so yɛ edurpɔn a otum ma honam enyi kur na yafun mu kur wu ntsɛntsɛm. Tsetse ber do no, dɛ ibotum ama kur enyim ada hɔ a fi biara nnkɔkɔ mu no, wotum dze n’ahataw no yɛ.

Eduadzewa yi no ho mfasodze bio nye dɛ, otum boa ko tsia ɔhaw anaa nyarbanyarba nketsenketse ahorow a ɔtaa ba yafun no mu bi tse dɛ eyamutsim na ayamuhue. Eduadzewa yi boa ma yafun no mu da hɔ ma yetum gya hɛn nan a yɛmmfa yaw biara mu. Eduadzewa yi san boa ma asede a ɔwɔ yafun mu no tum tu ayamukur ase.
Sɛ yɛdze eduadzewa yi yɛ nkwan nom a, ɔboa tu ndzeyɛɛ a ɔda wɔwbɔ na etsibɛn edzi no ase.
Bio, yetum dze pawda a yenya fi eduadzewa yi mu no sa ahanhan na horɔhorɔ mu nyarba.






