Dza Mbɛbusɛm 22:6 ka nye dɛ: “Tsetse abofra wɔ ɔkwan a ɔsɛ dɛ ɔfa do no do, Na sɛ onyin mpo a, ɔnnkɛdan efi ho”. Asɛm yi yɛ asɛm a no mu yɛ dur yie a ɔkyerɛ mbrɛ otwar dɛ ɔwofo anaa hwɛdonyi bi dzi do tsetse ne ba. Dɛmara na Ghana akyerɛkyerɛfo so yɛ. Wɔhwɛ binom hɔn mba do tse dɛ dza wɔyɛ hɔn dze bi, tsetse hɔn wɔ obu na nyamesuro kwan do ma wonyin yɛ nyimpa pa wɔ hɛn man yi mu. Ber a akyerɛkyerɛfo yi robɔ hɔnho mbɔdzen biara retsetse esuafo kwan pa do no, esuafo binom dze, wɔnntse mpo dɛ dogo bi wɔ wiadze yi mu a onu abɛ; wɔfa hɔn etsir soa hyehyɛ akyerɛkyerɛfo ahorba nye binom mpo ko pirapiraa hɔn ma ahorba no bi so hɛn manpanyin do. Binom so sɛɛsɛɛ skuul ndzɛmba a ɔnnyɛ asɛm pa. Nna nkyɛ minyim dɛ, “Nyia orutwa nsu no nnhyehyɛ dɛnkyɛm ahorba”. Afei dze, wɔyɛ no dɛn na nyia orutwa nsu no repɛ eku mu ndɛnkyɛm yi?
Ɔyɛ ɔman biara n’enyidoadzehu dɛ, no suanyi biara bɛfa ntsetsee pa mu abɛyɛ panyin pa aboa ma ɔman no mpontui akɔ kan. Dɛm ntsi, ɔman biara bɔ noho mbɔdzen fa akyerɛkyerɛfo a nyimdzee, ntsetsee pa na nyamesuro ahyɛ hɔn ma wɔ skuul ahorow mu ama woeetum dze ndze pa a ɔtse dɛm dze atsetse esuafo no. Akyerɛkyerɛfo bɔ hɔnho mbɔdzen pii yɛ dza wobotum ayɛ ma dza ɔtse dɛm no aaba mu naaso, esuafo binom ayɛ hɔnho dɛ dza wɔbɛyɛ hɔn biara no, wɔnnkɛsesa hɔn suban. Iyi ama dabaa nsɛm a ano yɛ nyan fa esuafo binom ho na yɛtse. Sɛ suanyi bi nye ne kyerɛkyerɛnyi bi annko a, ɔatwe sekan wɔ no do. Sɛ ɔammpɛ nkorɔfo ma wɔannhwe kyerɛkyerɛnyi no emmpirapira no a, wɔahyehyɛ kyerɛkyerɛnyi no ahorba pɔtɔɔ.

Dzifuu, 2020 mu no, ber a nna yarba kedziewu COVID-19 rubu wiadze n’afɛndzeanan nyinara kɔn mu a Ghanaman so nyaa ne kyɛfa no, Ghana mampanyin Nana Addo Dankwa Akuffo Addo maa esuafo a wɔwɔ mbofra na mpanyin nsɔwdo skuul a nna wɔwɔ hɔn adzesua n’ewiei a wɔrebɛkyerɛw hɔn nsɔhwɛ a otwa tun no kwan dɛ wɔnsan nkɔ skuul nkosua adze kakra nkyerɛw hɔn nsɔhwɛ no nwie skuul. Anwanwasɛm bi sii. Ebɛn asɛm a? Suanyi bi a ber no, nna ɔka tom na brɔm ma oewie skuul a nna ɔkɔ skuul wɔ Sekondi College a ɔwɔ Atɔree Mantɔw mu no dzii enyiammbɔhosɛm bi. Siantsir bi ntsi, monnkɔbɔ ne dzin. Ber no, sen bi dzii ehin wɔ sohyial midia prama ahorow do a nna aberantsɛ a mereka no ho asɛm yi rehyehyɛ Ghana mampanyin Nana Addo Dankwa Akuffo Addo ahorba pɔtɔɔ. Sen no mu no, nsɛm a ɔtɔ son mpo do a otum ku no no na aberantsɛ yi kekae kyerɛɛ hɛn mampanyin a ɔama kwan ma suanyi a ɔtse dɛ ɔno no kɔ skuul a onntua ho hwee no. Nna asɛm no yɛ asefem mpo. Annkyɛr biara na skuul mpanyimfo hun no nye no kɔr mpanyimfo enyim ma woyii no edzi. Baatan ayamuyiefo Nana Addo Dankwa Akuffo Addo serɛɛ Asoɛe a wɔhwɛ Ghana mbofra na mpanyin nsɔwdo skuul do ma wɔdze aberantsɛ no no mfom kyɛɛ no.

Annso hɔ ara, afe 2020 mu ara no, esuafo binom a nna wɔkɔ skuul wɔ Tweneboa Kodua Mpanyin Nsɔwdo Skuul na Juaben Mpanyin Nsɔwdo Skuul a ɔwɔ Esuantse Mantɔw mu so hɔnho asɛm bɔtɔɔ gua. Sen bi a nna ɔregye ehin wɔ sohyial midia prama ahorow do no mu no, nna esuafo yi resɛɛsɛɛ skuul no ne ndzɛmba. Ebɛnadze ntsi? Hɔn siantsir nye dɛ, skuul mpanyimfo na akyerɛkyerɛfo amma kwan ma woenntwuw ‘apɔw’ anaadɛ wɔanngow nsɔhwɛ no mu amma hɔn. Aso iyi ara yɛ asɛm? Hɔn asoɔdzen ekyir no, wonuu hɔnho paa kyɛw ma mpanyimfo dze hɔn mfom kyɛɛ hɔn.

Mfe ebien ekyir a asɛm a mabɔ do yi sii no, nna nkyɛ minyim dɛ mframa afa ɔbo na apakyitsir ntsi, Ghana esuafo bɛda hɔnho do. Afei dze, binom ayɛ ma atra anhwew. Woananom a? Ɔberɛfɛw, 2022 mu no, ber a nna esuafo reyɛ ahoboa akɛkyerɛw hɔn nsɔhwɛ a otwa tun no, sen fofor bi so dzii ehin wɔ sohyial midia prama ahorow do. Sen no mu no, esuafo a wɔyɛ mbaa baawɔtwe (8) a wɔkɔ skuul wɔ Chiana Mpanyin Nsɔwdo Skuul a ɔwɔ Etsifi-Epue Mantɔw mu no hyehyɛɛ Ghana mampanyin ahorba pɔtɔɔ dɛ sɛbew, ɔayɛ hɔn bɔn bi. No bɔn ara nye dɛ ɔdze mpanyimfo nsɔwdo skuul a wɔkɔ a wonntua ho hwee abɔbɔ adze ma woenya mu kyɛfa. Aso abofra tsi fufu a, onntsi dza ɔbɔkɔ n’anomu? Sanda 12, 2023 mu no, nkaabɔ bi bae dɛ, Edwumakuw a wɔhwɛ Ghana mbofra skuul kesi mpanyin nsɔwdo skuul do atwe hɔn aso eyi hɔn edzi. Aso wɔnnkɛfaa ɔhaw mmbrɛɛ hɔn awofo?
Asotwe ahorow a esuafo a wɔtse dɛm yi fa mu yi yie, osiandɛ ɔbɛyɛ susudua ama nkyirmba so na mbom asɛmbisa no nye dɛ, aso enyiammbɔhonsɛm a ɔkɔ do wɔ Ghana skuul ahorow mu no, ebɛnadze na akyerɛkyerɛfo na aban no nyɛ ama n’ase eetu korakoraa? Kyerɛ w’adwen wɔ hɛn sohyial midia prama ahorow no do.






