Tsetse ber do no, nna nkyɛ edwuma a hɛn awofo yɛ na yɛhwɛ sua na yɛtoa do ber a woedu hɔn mpanyin mfe do. Nna sɛ obi to paanoo a, ne mba na mpo na ne nananom tum sua na hɔn so dze yɛ edwuma. Nsaanodwuma no hia araa yie wɔ nyimpa n’asetsena mu. Sɛ yɛhwɛ ndɛ ɔman Ghana mu a, hɔn a wokitsa nsaanodwuma bi tse dɛ dansi ho nyimdzee, adzepam, fitadwuma , kaar akɛse ne ka, na pii a ɔkeka ho na wɔwɔ sika. Dɛm nkorɔfo yi nndan aban ansaana hɔn nsa akɔ hɔn ano. Ɔnnkyɛree biara na asoɛe a wɔhwɛ ɔman no ne sikasɛm do dze bɔto gua dɛ ɔnam Ghana ne sikasɛm mbrɛ akɛyɛ ntsi wonnkotum afa nkorɔfo edwuma a ɔhyɛ ase wɔ afe 2023 dze rokɔ. Wɔkyerɛ mu dɛ edwuma nnyi hɔ a sɛ esuafo a wɔregye ntsetsee wɔ esuapɔn mu wie a, wɔbɛyɛ. Ebɛnadze ntsi na esuafo mfa nsaanodwuma no nsuae mbata hɔn adzesua ho na yɛnngyaa dɛ yɛbɛdan aban. Nsaanodwuma no nsuae dze mfasodze pii bɛbrɛ hɛn dɛ ankorankor na ɔman.

Otwar dɛ aban dze nhyehyɛɛ a ɔbɔboa mbabun ma woetum esua nsaanodwuma egu kwan do. Iyi bɔboa mbabun a wonnya edwuma nnyɛ no no dodow do atsew. Aber biara dza nkorɔfo ka ara nye dɛ yennya edwuma nnyɛ ntsi esetsena mu ayɛ dzen. Aso aban botum ayɛ ne nyinara? Oho! Ohia dɛ mbabun bosua nsaanodwuma ama hɔnankasa etum ebue hɔn edwuma ayɛ ma yeetum etu “mennyi edwuma yɛ” no ase wɔ ɔman Ghana mu.

Sɛ yesua nsaanodwuma a, ɔbɔboa ma dodow noara enya ahotɔ wɔ asetsena mu. Sɛ mbabun sua nsaanodwuma bi tse dɛ tsiryɛ, adzepam, edzibanoa, na pii a ɔkeka ho a, wobenya sika efi mu dze ahwɛ hɔn ho, hɔn ebusua na afofor na ama aban so enya hɔn ho mfaso wɔ tow afa mu dze ayɛ mpontu dwuma wɔ ɔman Ghana mu.

Bio, nsaanodwuma no nsuae bɔboa ma ma basabasayɛ a ɔkɔ do wɔ ɔman no mu no no do atsew. Ɔman a no mu mbabun nnyi edwuma yɛ no, basabasayɛ ahorow bi tse dɛ ewi, tuutuu anaa gyantra bɔ, epoobɔ na pii a ɔkɔka ho na ɔkɔ do. Ɔnam dɛ edwuma nnyi ɔman no mu a aban dze bɛma mbabun ma wɔayɛ ntsi, pii noara na wɔdze hɔn ho wura ndzeyɛɛ bɔn ahorow mu dɛ mbrɛ ɔbɛyɛ a hɔn nsa bɔkɔ hɔn ano. Aso ɔsɛ dɛ ɔba no dɛm? Sɛ mbabun sua nsaanodwuma a, ɔbɛma aber biara no ɔakɔ hɔn ndwuma do akɛpɛ dza wɔdze bɔhwɛ hɔn ebusua na dodow a wɔdan hɔn kyɛn dɛ wɔdze hɔn ho bowura ndzeyɛɛ a ɔnnsɛ mmfata nyimpa.

Ɔnam nkitsahodzi a ɔda amanaman ntamu ntsi, dodowara na ndɛ yi woya akwangya tu kwan kɔ amanaman ahorow do kɔyɛ edwuma ɔnam nsaanodwuma bi woesua ntsi. Aso iyi nnyɛ enyigye ? Iyi yɛ akwangya ma mbabun no dɛ wobosua nsaanodwuma ama sɛ akwangya bi yi ne tsir a, woetum dze hɔn ho ahyɛ mu enya edwuma ayɛ enya sika dze aboa ma asetsena mu nsɛm ho akɔ yie ama hɔn.

Nsaanodwuma ahorow pii na ɔwɔ hɔ a mbabun no botum dze hɔn ho ahyɛ mu esua dze aboa hɔn ho na mpo ɔman Ghana.





