02/05/2026
  • Asante Twi
  • Fante
Twitter Facebook Linkedin
  • Krataafa Tsitsir
  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Pii
    • Ebibirmu
    • Eguadzisɛm
    • Enyigyesɛm
    • Mpontusɛm
Menu
  • Krataafa Tsitsir
  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Pii
    • Ebibirmu
    • Eguadzisɛm
    • Enyigyesɛm
    • Mpontusɛm
Kratafa Tsitsir Ebibirmu

‘Ghana must Go’ – Agege akwantu mu amandzehu a Ghanaman werɛ nnkefir da!

Ɔwɔ mu dɛ Ghana na Nigeria wɔ anyɛnkofa soronko bi dze, naaso ntawantawa bi esi hɔn ntamu pɛn

Ebenezer Kobinah Offen Ɔkyerɛwfo Ebenezer Kobinah Offen
21/01/2023
wɔ Ebibirmu
0 0
0
‘Ghana must Go’ – Agege akwantu mu amandzehu a Ghanaman werɛ nnkefir da!

NIGERIA - 1982: Refugees leaving Nigeria wait at the boarder to enter Benin (Photo by Michel Setboum/Getty Images)

0
SHARES
372
Ahwɛfo
Fa to FacebookFa to Twitter

Ghana na Nigeria (Alata) yɛ aman bi a, ɔdɔ a ɔwɔ hɔn ntamu no, ɔbor ntsease nyinara do. Anyɛnkofa a ɔda aman ebien yinom ntamu no yɛ soronko na dza ɔma ɔyɛ soronko no nye dɛ, Ghana tra amanaman ebien a hɔn nye Togo na Benin ansaana oedu Nigeria. Dɛmara so na Nigeria so tra amanaman ebien a hɔn nye Benin na Togo ansaana oedu Ghana. Binom mpo kyerɛ a, mbrɛ Ghanaman no nye Nigeriaman no tse no, bɛka dɛ Togo na Benin nntwa hɔn ntamu. Ghana nye Ebibiman ebiasa na wɔbɔ hye. Iyinom nye Togo a ɔwɔ Ghana no Boka afamu, Ivory Coast a ɔwɔ Ghana n’atɔree afamu na Burkina Faso a ɔwɔ Ghana n’etsifi afamu. Anaafo afamu no, Ghana nye Bosompo Guinea na wɔbɔ hye. Nigeria anaa Alata nye amanaman ebiasa bɔ hye tse dɛ Ghana pɛpɛɛpɛr. Boka afamu no, wɔnye ɔman Cameroon na wɔbɔ hye, Atɔree afamu no so, wɔnye Benin na wɔbɔ hye na Estifi afamu no, Nigeriaman no nye Niger na wɔbɔ hye. Wɔnye Bosompo Guinea so bɔ hye wɔ Anaafo afamu tse dɛ Ghana ara.

Ghana na Nigeria

Ɔmmfa ho mbrɛ anyɛnkofa a ɔda Ghana na Nigeriaman no ntamu no tse. Wɔwɔ abakɔsɛm soronko bi a wiadze n’afɛndzeanan nyinara nkankan Ebibirman enyi dzi ekyir. Ebɛn abakɔsɛm a? Ana atse ‘Ghana Must Go’ pɛn? Na Nigeria kurow a wɔfrɛ no Agege so ɛ? Atse da a, oye enntsee da so a, oye dɛmara. Akyerɛw yi bɛda abakɔsɛm soronko a ɔda Ebibiman ebien yi na Ebibiman nkaa binom ntamu edzi. Ayɛ krado?

Sanda 17, 1983 mu no, asɛnkɛse bi sii Nigeriaman nye Ebibiman nkaa binom ntamu. Dɛm Ebibiman a mereka hɔnho asɛm yi, hɔn mu dodowara no, nna wɔyɛ Ebibir Atɔree afamu amanaman. Binom nye Ghana, Ivory Coast, Togo, Benin na Ebibir Atɔree amanaman binom a wɔkeka ho. Dɛm Sanda bosoom a mereka ho asɛm yi, ber no Nigeria mampanyin Shehu Shagari dze mbra bi bae. Mbra bɛn? Mbra no nye dɛ, amamforanyi biara a onnkitsa Nigeriaman n’akwantu nkrataa a odzi mu no nnkotum atsena Nigeriaman no mu ntsi otwar dɛ otu kɔ ne man a ofi mu bae no mu. Mbra no wɔɔw do kyerɛɛ mu dɛ, ɔwo biara a w’akwantu nkrataa no nndzi mu na annkɔ wo kurom no, wɔbɛkyer wo akɔto fiadze ma akɛyɛ edwumadzen asom Nigeriaman no. Asɛm yi pusuuw Ebibiman ahorow mu nkorɔfo a nna ber no wɔwɔ Nigeriaman mu no. Ampaara ampaara, Nigeriaman no tuu nyimpa a hɔn dodow bor mpepem ebien (2 million +) a Ghanafo a wɔwɔ mu no bor ɔpepe (1 million +) fii hɔn man mo mu.

Ebɛnadze koraa na ɔdze Ebibiman ahorow yinom kopuee Nigeriaman no mu ber no? Ebibiman ahorow yinom kopuee Nigeria afe 1979 mu osiandɛ ber no, nna fangoo ama no mu do wɔ Nigeriaman no mu a, nna ɔnnyɛ bayer a aberwa dwow. Dza okenyaan Nigeriaman no ma wodzii dwuma a ɔtse dɛm no nye dɛ, afe 1980 mu, Nigeriaman no ne sikasɛm yɛɛ basaa a nna ɔman no nntum korakoraa. Dɛm ntsi, mampanyin Shehu Shagari nye n’apamfo yɛɛ nhwehwɛmu no, nsusui a ɔbaa mu kor no nye dɛ, wobotu amamforafo a wonnkitsa nkrataa a odzi mu no efi Nigeriaman no mu ama ɔman no ne sikasɛm eetum egyina ne nan do bio. Siantsir kor so nye dɛ, afe 1980 mu no, nna enyamesom ahorow hɔn dwumadzi ahorow agye Nigeria kurow Kano abɔ do ma dede a nna ɔkɔ do wɔ kurom no nnyɛ agor. Bio, ansaana Nigeriaman no risi egyinae a ɔtse dɛm no, nna Ebibir Atɔree amanaman binom edzi kan etu Nigeriafo dodowara efi hɔn man mu. Afe 1954 mu no a nna Ghanaman no rekeka kɔ ne fahodzi ne ngyee mu no, wotuu Nigeriafo dodowara ma wɔkɔr hɔn man mu. Bio, afe 1969 mu no so, Togofo so tuu Nigeriafo dodowara fii hɔn man mu dɛmara. Iyi piaa Nigeriaman no dɛ ɔnyɛ Ebibiman ahorow no bi dɛmara osiandɛ sɛ papa nnyɛ hwee a, bɔn so nnyɛ hwee.

Kwan a Ghanafo faa do puee Ghana nye dɛ, wɔfaa Benin bopuee Togo na wobopuee Ghana. Wɔammfa no tootooba do koraa. Ɔnam nsordaafo aban a awerefir mu ara na esi wɔ Togo no ntsi, ber no Ghana mampanyin J.J. Rawlings a oenya ne beebi kɔ no toow Ghana na Togo abow kɛse no mu. Togofo mmpɛ dɛ Ghanafo bu do wɔ hɔn man no mu ntsi, hɔn so wɔtoow hɔn abow kɛse a wɔnye Benin man no kyɛ no mu. Dɛm ntsi, Ghanafo yi kaa Benin dapɛn kor na no mboree. Afei dze, Ghanaman no buee n’abow kɛse a ɔnye Togoman no kyɛ no ma Togofo so yɛɛ dɛmara ma Ghanafo yi bopuee Ghana asomdwee mu.

Sɛ edze afe 2023 si hɔ a, mfe eduanan (40) nye yi a asɛnkɛse a ɔtse dɛm yi sii Nigeriaman no nye Ebibiman binom ntamu. Ndɛ mber yi, baage bi aba a binom frɛ no ‘Efiewura’. Ne dzin kor so nye ‘Ghana Must Go’ osiandɛ ɔno na Ghanafo twee hɔn ndzɛmba ahorow dze baa Ghana. Nigeriaman no dze, ber no, oennhu dɛ ɔyɛ mfom bi; hɔn dze, nna otwar dɛ ‘Ghana must Go’ ampa.

Tags: abow kɛseAlataasɛnkɛseBeninEbibimanGhanaIvory CoastJ.J. RawlingsnsordaafoShehu ShagariTogo
Dza abɛsen

Abadzinto

Dza ɔtoa do

Siantsir a ohia dɛ mbabun bosua nsaanodwuma

Ebenezer Kobinah Offen

Ebenezer Kobinah Offen

Nsɛm fofor a ɔfa dza ebue yi ho

Paa Kwesi Asare- Ghana nsɛnkyerɛwnyi a odzi kan a ɔagye BBC Komla Dumor Abadwdobɔdze no bi
Ebibirmu

Paa Kwesi Asare- Ghana nsɛnkyerɛwnyi a odzi kan a ɔagye BBC Komla Dumor Abadwdobɔdze no bi

Ɔkyerɛwfo Ebenezer Kobinah Offen
21/08/2023
Central African Republic: Fahodzi ho anamɔntu na amansiesie
Amanyɛsɛm

Central African Republic: Fahodzi ho anamɔntu na amansiesie

Ɔkyerɛwfo Leonard Nketsia
21/08/2023
Congo-Brazzaville: Ɔpaa narankasa ne fahodzi kwan
Amanyɛsɛm

Congo-Brazzaville: Ɔpaa narankasa ne fahodzi kwan

Ɔkyerɛwfo Leonard Nketsia
21/08/2023
Aso ber bi bɛba a Ebibiman botum ekutow ne man a onnkehia mboa biara mmfi Aborɔfo nkyɛn?
Ebibirmu

Aso ber bi bɛba a Ebibiman botum ekutow ne man a onnkehia mboa biara mmfi Aborɔfo nkyɛn?

Ɔkyerɛwfo Nancy Efua Pratt
17/08/2023
Pan Africa Mbasiafo Da
Amanyɛsɛm

Pan Africa Mbasiafo Da

Ɔkyerɛwfo Leonard Nketsia
31/07/2023
Bue bi ka ho
Dza ɔtoa do
Siantsir a ohia dɛ mbabun bosua nsaanodwuma

Siantsir a ohia dɛ mbabun bosua nsaanodwuma

Nam ekuwekuw do hwehwɛ mu

  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Dza ɔforafora
  • Ebibirmu
  • Eguadzisɛm
  • Enyigyesɛm
  • Mpontusɛm
  • Nwomasua

Nam #ahyɛnsewdze do hwehwɛ mu

abakɔsɛm aban abawdobɔdze abaɛfor abaɛfor mfir aborɔkyir Agodzi akyerɛkyerɛfo amambra amanyɛkuw Amereka Anas Aremeyaw Anas apɔwmudzen atoyerɛnkyɛm atsena Black Sherif Cristiano Ronaldo Ebibiman Ebibiman abakɔsɛm EPL Fahodzi FIFA Ghana Gyahyehyew IMF John Dramani Mahama Juventus Ken Ofori-Atta manpayin Mbrahyɛbaguafie Mfantse NANA ADDO NDC Ngyiresi nsordaafo nwomasua Osei Kyei-Mensah-Bonsu Portugal Qatar Real Madrid sohyial midia Takoradze UEFA Champions League Wiadze Bɔɔlbɔ Akansi Ɔhembaa Elizabeth II
Bolingo Voice Bolingo Voice Bolingo Voice

Hwehwɛ hɛn ekyir akwan

  • +233502960485
  • info@bolingoconsult.com
  • 19 Mama Adjele close, East Airport Accra Ghana.

Hɛn ho nsɛm

akannews.com yɛ abaɛfor ntentankɛse do prama a wɔdze nsɛm to gua wɔ Akan kasa mu a ɔma kwan ma Esuantsefo na Fantsefo nya adzesua na enyigye nsɛm wɔ hɔnankasa hɔn kasaa mu. Bolingo a ɔyɛ kasa dwumadzi edwumakuw a wɔhwɛ dɛ wɔbɔboa ma Ebibirmu kasahorow eenyin no na wɔdze bɔbɔɔ adze.

Ekuwekuw

  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Ebibirmu
  • Eguadzisɛm
  • Enyigyesɛm
  • Mpontusɛm

Adapɛn nkaabɔ

© 2026 Mbra biara mma ho kwan dɛ edze nsɛm yi mu bi bedzi wo dwuma gyedɛ aserɛ kwan efi Bolingo nkyɛn.

Bolingo

Bolingo Consult

  • Kokoa mu Mbra
Twitter Facebook Linkedin
Are you sure want to unlock this post?
Unlock left : 0
Are you sure want to cancel subscription?