Tsie dɛm asɛm yi:
Wiadze Sikakorabea dze abɔto gua dɛ Ghana nye ɔman a edziban bo wɔ sor anaa no bo yɛ dzen papaapa wɔ Ebibirmu Sahara n’Anaafo ha. Bretton Wood asoɛe hɔn Ɔbɛsɛ, 2022 Ebibirmu Nhwehwɛmu Amandzɛɛbɔ mu no, wɔkyerɛ dɛ ofi afe yi n’ahyɛse, Sanda 1, 2022 mu araa bɛpem ber a hɔn nhwehwɛmu no ano bɔɔ adze no, edziban bo akɔ sor ɔha mu ɔha na eduonu ebien (122%). Amɛndzɛɛbɔ yi bɛda gua Dwowda, Ɔbɛsɛ 10, 2022.
Wɔdɛ ɔnam aman Russia na Ukraine hɔn akokoeko no ntsi, edziban bo afow sor ntsɛntsɛm wɔ amanaman pii mu. Na Edziban Bo ho Nhyehyɛɛ wɔ Sahara n’Anaafo wɔ Ebibirmu ha no, Ghana dze afow sor ntsɛntsɛm koraa wɔ Ebibir asaasepɔn no do.
Ghana Nkotaabu Edwumakuw kyerɛ mu dɛ sɛ yɛhwɛ afeano afeano edziban bo no sorkɔ a, nna tserɛ afe yi dze no gyina bɛyɛ ɔha mu eduasa anan, na yɛhwɛ bosoom bosoom dze no mpo dze a, ɔbor dɛm.
Nkyerɛkyerɛmu a wɔdze mae nye dɛ dɛm ndzɛmba yinom na hɔn bo no sorkɔ na wɔama edziban bo ekegyina mbrɛ ɔtse yi:
-
- Seradze na Ngo/Angoa ndzɛmba – ɔha mu eduosia esuon
- Nsumunam na edziban a yenya no po mu – bɛyɛ ɔha mu eduanan ebiasa
- Nsu – ɔha eduanan ebien
- Emo, atoko, eduwa na dza ɔkeka ho – ɔha mu eduanan
- Nkyirefua, merekye na ne nkadofo – bɛyɛ ɔha mu eduanan
- Anondze a wɔdze nduaba na atosodze ayɛ – bɛyɛ ɔha mu eduasa awɔtwe
- Mbowadoma na bɔgyanam – ɔha mu eduasa anan na fa.
Iyinom nyinara bor ɔman no n’adantamu dze a ɔyɛ bɛyɛ ɔha mu eduasa anan no do.
Dza Wiadze Sikakorabea no reka no nye dɛ ndzɛmba bo no sorkɔ no ebu hɔn nhyehyɛɛ wɔdze maa aman nyina hɔn sikakorabeapɔn no do koraa.

Amandzɛɛbɔ no mu, aman du a edziban bo yɛ dzen papaapa wɔ mu wɔ Ebibirmu Sahara n’Anaafo na ɔka do yi.
Aman du a wodzi kan wɔ edziban bo no sorkɔ mu wɔ Ebibirmu Sahara n’Anaafo.
| Ɔman | Edziban Bo no Sorkɔ (Ɔha mu dodow, %) | Ne Gyinabea wɔ ntoatoado no mu |
| Ghana | 122 | Odzi kan |
| Senegal | 110 | Ɔtɔ do ebien |
| Uganda | 107 | Ɔtɔ do ebiasa |
| Nigeria | 106.5 | Ɔtɔ do anan |
| Kenya | 104 | Ɔtɔ do enum |
| South Africa | 102 | Ɔtɔ do esia |
| Angola | 101.5 | Ɔtɔ do esuon |
| Mozambique | 101 | Ɔtɔ do awɔtwe |
| Zambia | 100.5 | Ɔtɔ do akron |
| Congo | 100 | Ɔtɔ do du |






