Nkrɔm yɛ adze bi a ɔwɔ nyimpa ho a ɔma ne menmu yɛ dede ber a ɔda. Ɔyɛ adze bi a ɔhaw adwen araa yie ber a ada osiandɛ ber a ada no, nkankan esuom, na osi. Na dɛm mber no a ɔwo ada ma iruhuam nkrɔm no, na wo dede no so rehaw afofor a wɔwɔ wo nkyɛn a wɔnndae no. Ɔyɛ adze bi a ɔyɛ enyimguase na ɔdze ekyingye so nam osiandɛ nyia ohuam nkrɔm no nntse anaa nnhu dɛ ohuam ntsi sɛ afofor a wɔwɔ ne nkyɛn hu ka kyerɛ no a, na adan ekyingye. Ɔyɛ adze bi a ne dede ntsi, ɔsɛɛ afofor nda ɔnam mbrɛ dede no n’ano tse na mbrɛ dede no si yɛ hu no ntsi. Ebɛnadze na ɔwɔ nyimpadua no mu a ɔdze nkrɔm ba? Dza ɔdze nkrɔm ba a merebɛka ho asɛm yi, datser panyin Elvis Simons (@_elvis_simons) na ɔdze too gua.
Odzi kan nye hwen a no mu esiw. Sɛ wo hwen mu siw a, mpɛn pii no, ɔyɛ dzen dɛ ebɛgye ahom afa mu. Dɛm ntsi, ahom no fa menmu wosow mu akwaa ahorow no mu pue anomu ma nkrɔm si. Siantsir a sɛ wo hwen mu siw a, ihuam nkrɔm no nye dɛ, ahom a nkyɛ ɔwɔ dɛ ɔfa hwen mu ma asomdwee ba no, ɔdze nhyɛ bi pue fa anomu. Ɔba no dɛm a, menmu akwaa no dwedwe hɔnho ma mframakwan no brɛ no ho ase anaa moa ma nkrɔm si.
Bio, mbrɛ obi si da so ma onyia no huam nkrɔm. Sɛ eda w’ekyir do a, otum ma ihuam nkrɔm. Kwan bɛn do? Sɛ eda w’ekyir do a, otum ma wo tɛkyerɛma na wo dadawmu bɛtɛɛ no twe kɔ bea a wo menmu wɔ no na ɔma ihuam nkrɔm. Sɛ esesa mbrɛ isi da no, anaa sɛ annda w’ekyir do a, irunnhuam nkrɔm.
Dza otsia ebiasa a ɔdze nkrɔm ba no nye kɛseyɛ mbordo. Sɛ wo mu yɛ dur bor do anaa eyɛ kɛse bor do a, otum ma ihuam nkrɔm. Sɛ eyɛ obi a wo mu yɛ dur anaa eso araa ma wo kɔn yɛ kɛse taataa do a, otum dze nhyɛ bi to wo mframakwan no do ma osiw kakra. Sɛ ɔba no dɛm a, mframa a nkyɛ ɔwɔ dɛ ɔfa wo hwen mu waa no bi fa wo menmu wosow menmu akwaa no ma nkrɔm si. Otwar dɛ eso a, ehwɛ w’edzidzi yie na etsentsen wo mpɔwmu amma wo kɛseyɛ no aammbor do pii ma ennhuam nkrɔm.
Dza otsia anan a ɔma obi tum huam nkrɔm nye wii, sigarɛtse anaa ndubabɔn no nnomee. Ndubabɔn no nnomee wɔ hɔ yi, sɛ iyi nkrɔm a ɔma obi huam no to nkyɛn a, no ho nsunsuando bɔn dɔɔ so naaso ɔwo nye woana na akɛka dɛ Kɔmfo Eku ne se kɔɔ? Ber a obi rotwe wii, sigarɛtse anaa ndubabɔn bi kɔ no mu nwii twe pue huhaa no, na nkrɔm na nyarbanyarba ahorow so tsɛw nkyɛn beebi reserew. Sɛ obi twe ndubabɔn a ɔtse dɛm no bi a, wusiw no fa ne menmu na ɔhaw mframakwan no na iyi tum siw mframakwan no nkakrankakra ma onyia no huam nkrɔm ber a ɔada.

Ɔdwontownyi bi na ɔbɔɔ no ndwom bi dɛ, “Gyaa hyew na nom akpetehyi na akpetehyi dze, ɔnnyɛ”. Eso ɔwo nye woana bio kɛka dɛ, … Ma muntwa do. Dza otsia enum a ɔma obi tum huam nkrɔm nye nsanom. Nsanom yɛ adze bi a sɛ edze woho hyɛ mu na iriyi woho efi mu a, ɔyɛ dzen araa yie. Nnyɛ nkrɔm nko na ɔma obi huam; nsanom ho wɔ nsunsuando bɔn beberee. Sɛ enom nsa a, obi bebisa dɛ, “Kwan bɛm do na ɔma obi huam nkrɔm”? “Obisafo nnto gonn”. Mpanyimfo na wɔkae. Nsanom brɛ menmu akwaa no adze ɔnam nsa ne hyew a ɔyɛ no ntsi. Sɛ nsa no fa menmu akwaa ahorow no mu fa mu fa mu a, ɔbrɛ menmu akwaa ahorow no adze gogow no na ɔma nkrɔm si. Nsanom so tum haw obi ne nda nhyehyɛɛ na ɔsan so kyekyɛ obi ne nda mu ma ohuam nkrɔm.
Dza ɔma obi huam nkrɔm kor so nye alɛgyisi. Alɛgyisi yɛ adze bi a, sɛ obi nye no nya nkitaho a, otum haw onyia no n’apɔwmudzen. Otum yɛ nhyiren, ngo, nsa, mbowa, eduhuam anaa adzehuam, ahataw bi, adze bi ne nka na dza ɔkeka ho. Alɛgyisi tum siw mframakwan no na ɔma obi huam nkrɔm. Alɛgyisi so tum ma obi no hwen mu siw na ɔma onyia no huam nkrɔm ber a ɔada.
Bio, dza ɔma obi tum huam nkrɔm nye mpanyinyɛ. Nyimpa ammbɛkye bo dze, naaso otwar dɛ onyin. Ber a nyimpa rinyin anaa ɔreyɛ panyin no, nsesa ahorow na ɔkɔ do wɔ ne nyimpadua mu. Dɛm nsesa yi bi nye mberɛwyɛ. Honam akwaa no yɛ mbrɛw na no dwumadzi do tsew anaa ohuam. Honam akwaa ahorow a ɔyɛ mberɛw no bi nye ne menmu. Sɛ ne menmu yɛ mberɛw a, mframa a ɔfa mu no wosow fa mu na ɔma ohuam nkrɔm ber a ɔada.
Dza otwa tun a ɔma obi huam nkrɔm nye menmu ndzɛmba akɛseakɛse. Ɔsor obiara na mbrɛ Nyankopɔn bɔɔ no. Dɛm ntsi, nyimpa biara yɛ soronko. Binom wɔ hɔ a, hɔn menmu ndzɛmba no yɛ akɛseakɛse. Ɔba no dɛm a, osiw mframakwan no kwan na mframa no hwehwɛ no kwan wɔ menmuwosow mu ma nyimpa no huam nkrɔm ber a ɔada.
Iyi nye akwan ahorow a nkrɔm fa do si. Oye dɛ sɛ ihuam nkrɔm a, ibohu wo datser. Ebia yarba bi na ɔrobɔ wo nkaa no. Asɛm pa yɛ tsia!





