Nyimpa n’asetsena mu nsɛm yɛ dza Bɔadze noara nam ne nyimdzee do ahyehyɛ ama nyimpa. No mu biara nnyi hɔ a iyi fi mu a ɔbɛyie. Sɛ ikotsi no mu kor a, ɔdze no ho nsunsuando nam. Abɔdze mu no, Nyankopɔn yɛ no dɛ,odu ber bi wɔ nyimpa n’abrabɔ mu a, otwar dɛ ɔgye n’ahom.

Nda yɛ kwan kor a Nyankopɔn yɛɛ a ɔboa ma nyimpa gye n’ahom na onya ahoɔdzen dze dzi ne daadaa dwuma. Nyimpa asetsena mu no, ndzɛmba ahorow pii na osiw dodow kwan ma wonntum innya nda a ɔsɛ dɛ wonya. Binom tum tsena kɛtɛ do araa ma adze kye ansaana enyikom aba na bi so mpo dze koraa. Ɔtɔfa bi a, itum hyia obi na ɔnam so ɔreda. Aso iyi nnyɛ haw a? Nhwehwɛmu kyerɛ dɛ nyimpa dodow bɛyɛ ɔha nkyɛmu anan na wɔwɔ nda ho haw wɔ wiadze. Mpɛn pii no, nkorɔfo berɛ wɔ nda ho araa yie na iyi na brofo kasa mu no wɔfrɛ no “nsomnia”. Ɔyɛ tsebea a sɛ obi kɔ mu ɔmma nyimpa no nda yie anaa onyia no berɛ nda ho, dɛ anapa, ewiaber na nkankanara ewimber anaa anafua.

Apɔwmudzen edwumayɛfo kyerɛ dɛ dɛm tsebea yi yɛ yarba a ɔhaw nkorɔfo pii. Aso ɛbenadze na ɔdze dɛm nda ho yarba yi ba?
Odzi kan nye ɔberɛ a nkorɔfo kɔ mu wɔ hɔn daadaa dwumadzi bi tse dɛ edwumayɛ, skuulkɔ, na mpo hɛn daadaa nkitsahodzi mu. Ɔtɔfa bi a, abrabɔ mu adwendwen mpo dze berɛ kɛse ba nyimpa do a ɔmma onyia no nntum nnda yie. Tsebea anaa ɔberɛ a nyimpadua no kɔ mu mpo tum dze dɛm yarba yi ba. Dɛ nyimpa noara mpo nntum nda noara so mpo dze berɛ ba hɛn do na sɛ ɔba no dɛm a nna biribiara agye nsamu koraaa.

Dza ɔtɔ do bio a ɔmmboa ma nyimpa nntum nnda yie yɛ mber a yɛnnhyehyɛ no yie fa hɛn nda ho. Nyimpadua wɔ ne mber a ɔsɛ dɛ ɔda a nkyɛ ɔsɛ dɛ obiara hu na ɔhyɛ no nsew. Sɛ nyimpa enntum enndzi dɛm mber yi ma nsesa ba mu ara pɛr nna nyimpadua no ahyɛase rennya haw wɔ nda ho. Edwumayɛ anaa tsebea bi ntsi, ɔtɔfa bi, yetum twe mber a yɛdze da kɔ enyim anaa dɛ ekyir fi dza nyimpadua no nyim dadaw no ho. Dɛm tsebea yi na ɔma yetum ma yenya nda no.

Bio,kwan a yɛfa do bɔ hɛn bra so tum ma yenya nda ho haw. Hɛn dadaa dwumadzi, edzibandzi, nsunom na pii a ɔkeka ho so tum dze ɔhaw yi ba. Sɛ yɛhwɛ a, dodwara na wonndzidzi ntsɛm, wɔdze hɔn mber a wɔdze da no yɛ edwuma anafua na ɔnam dɛm ntsi wɔnnda ntsɛm, Dɛm abrabɔ yi dze nsesa ba mber a nyimpadua no nyim dadaw no na ɔdze hɛn kɔ tsebea a ɔtse dɛm mu. Obi mpo tum ka dɛ medze me mber a medze da no reyɛ edwuma na ekyir yi maada ahyɛm u. Iyi mmboa nyimpadua no na bowie ekyir na yewura dɛm tsebea yi mu .Nsanom, anadwe edzidzi na kɔfe no nnome so tum gyina nyimpadua no mu kyɛr a otum ma nyimpadua no hyia nda ho haw.

Adwen mu ndzeyɛɛ bi tse dɛ baepolar, nyimpadua akwaa ho yaw, suro na pii a ɔkeka ho no yɛ kwan kor so a ɔma nyimpa hyia nda ho haw. Nhwehwemu kyerɛ dɛ nyimpa dɔm bɛyɛ ɔha nkyɛmu eduanan a wɔwɔ nda ho yarba na wɔwɔ adwen mu haw. Dɛm tsebea no mpo ma adwendwen mbordo ma nyimpa ne nda ho haw no gye nsamu koraa.

Kwan kor so a yetum nya nda ho yarba yɛ ndur a yɛfa kɔ nyimpadua no mu no no ho nsunsuando. Nhwehwɛmu kyerɛ dɛ, ndur a wɔdze ko ɔberɛ, esikyire yarba, ntsehyeewa na mbogya mbordo no ho nsunsuando tum ma nyimpadua no nya nda ho.
Dza otwa tun wɔ akyerɛw yi mu a ɔdze nda ho haw ba nye hɛn apɔwmudzen ho nsɛm a ɔnnkɔ yie. Yarba ahorow pii na sɛ ɔba nyimpa do a ɔgye ne nda fi ne nsamu prɛko pɛr. Esikyire yarba, yarba a ɔma nyimpadua no wosow, kokoram, wɔwbɔ na akoma ho yarba nyinara yɛ dza ɔma nyimpa tum kɔ dɛm tsebea no mu. Nkorɔfo a wɔwɔ dɛm yarba yi mu pii na wonntum nnda yie koraa a ɔnnyɛ hɔn mfomdo.

Sɛ epɛ dɛ itum da yie dɛ mbrɛ nyimpadua no hia a, ohia ma dɛ yɛbɛhyehyɛ hɛn mber a yɛdze da no yie na yɛbɛda ntsɛm ewimber biara amma berɛ ammbɔtɔ nyimpadua no do.

Bio, ho behia dɛ yɛbɔhwɛ hɛn edzibandzi yie; dɛ nnkedzidzi pii wɔ ber a aka mber kumaa bi ma ada. Afei otwar dɛ yeyi nsanom akwa fi hɛn abra mu na yɛtsew Kafeein no dodow a ɔkɔ nyimpadua no mu no do. Dza ohia kɛse so nye dɛ yebesiesie bea a yɛda no ma hɔ ayɛ ahomka ama nda.

Nda ho haw anaa yarba tum ma nsunsuando pii ba nyimpa n’abrabɔ mu a ɔsɛ dɛ yɛhwɛ yi no akwa fi hɛn daadaa atsena mu.






