02/05/2026
  • Asante Twi
  • Fante
Twitter Facebook Linkedin
  • Krataafa Tsitsir
  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Pii
    • Ebibirmu
    • Eguadzisɛm
    • Enyigyesɛm
    • Mpontusɛm
Menu
  • Krataafa Tsitsir
  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Pii
    • Ebibirmu
    • Eguadzisɛm
    • Enyigyesɛm
    • Mpontusɛm
Kratafa Tsitsir Amambra

Mfantse Kusum agor 1 – Ebisaa/ Ebisaasɛm

"Egya rokɔ no, ogyaa me adze bi.........", "Egya adze bi wɔ hɔ..........", Egya maa/ gyaa me adze bi........" yɛ nsɛm ahorow a yɛka dze hyɛ agor no ase. 

Ebenezer Kobinah Offen Ɔkyerɛwfo Ebenezer Kobinah Offen
18/07/2023
wɔ Amambra
0 0
0
Mfantse Kusum agor 1 – Ebisaa/ Ebisaasɛm
0
SHARES
1.2k
Ahwɛfo
Fa to FacebookFa to Twitter

Akanfo yɛ nyimpakuw anaa kasakuw a wɔdɔm Niger-Congo kasakuw no. Akanfo wɔ amambra a ɔyɛ fɛw ankasankasa. Dɛm amambra a Akanfo wɔ no, agor dzi mu akotsen. Akanfo wɔ agor ahorow a wodzi. Agor ahorow a wodzi no so wɔ botae anaa siantsir tsitsir a wodzi. Dɛm agor ahorow no, no mu bi nye Ebisaa. Ber a bosoom apaa fitaa dɛ ewia ma wimu nworaba reyerɛyerɛw dɛ dɛnkyɛmbo ara pɛr, ber a mbaasiamba na mbanyimbasia ehyia mu ridzi agor twotweetwotwee wɔ gua do no, nna binom so tsetse famu anaa wogyinagyina sor ridzi agor yi a hɛn mpanyimfo bɔe too hɛn hɔ a wɔfrɛ no ebisaa yi.

Ebisaa ne dzin kor so nye ‘ebisaasɛm’. Ɔyɛ asɛm a obi bisa obi dze sɔ onyia no ne nyimdzee, n’adwendwen, n’enyigyen wɔ biribi ho, mbrɛ n’ebufuw tse na mbrɛ osi sie abotar pa. Ebisaa fa wiadze mu ndzɛmba nye ɔbra mu nsɛm nyinara ho. Ɔyɛ ano na ano agodzi a yedzi dze hwɛ dɛ ana binom nyim dɛ mbrɛ hɛn so yenyim no anaa? Ɔnam iyi ntsi, ebisaa ne ndzii yɛ akansi na hɛn adwen a yɛwɔ ber a yeridzi ebisaa nye dɛ yebedzi konyim wɔ onyia no a yeribisa no nsɛm no do. Naaso, dɛ yebesi akan o, yɛbɛyɛ dɛn o, hɛn siantsir nye enyigye na ahomgye.

Ansaana yɛbɛkasa afa siantsir a yɛfrɛ ebisaa dɛm no, ɔwɔ dɛ yɛtse kasafua ebisaa noara ase kɔfekɔfe. Dɛ mbrɛ Aborɔfo wɔ kasafua bi dɛ “Riddle/ Puzzle” no, dɛmara so na Mfantse mu no yɛwɔ ebisaadze anaa ebisaasɛm bi a ne nyiano kyer adwen ara yie.

Hɛn ewuakɔr hɔn asetsena mu no, sɛ ɔyɛ na ndzɛmba bi rokɔ kyew wɔ abrabɔ anaa apɔwmudzen mu na wonntum nntum nnhu siantsir no a, wɔkɔ ebisatsir do: nunsinyi anaa ɔkɔmfo bi nkyɛn kɔhwɛ ho anaa kebisa hɔn tsir. Dɛm ebisasɛm yi na Mfantsefo wɔ kasafua “ebisaa” dze ma no yi. Ebisaa no Borɔfo kasafua ‘riddle’ nye Borɔfo kasafua ‘read’ (kenkan) wɔ twaka. Ɔyɛ tsetse Borɔfo kasafua a n’asekyerɛ nye ‘nkyerɛkyerɛmu’ anaa ‘abɔtsirmuka’.

Ebisaa wɔ nhyehyɛɛ soronko. Odzi kan nye ɔfrɛ/ahyɛse. Iyi nye nsɛm a ber biara yɛka dze hyɛ agor no ase. Akínyemí (2015:52) kyerɛ mu dɛ ɔyɛ nhyɛ ketsee dɛ ebisaa biara hyɛ ase dɛm. Nsɛm a yɛka wɔ ha nye, “Egya rokɔ no, ogyaa me adze bi………”, “Egya adze bi wɔ hɔ……….”, Egya maa/ gyaa me adze bi……..”.

Dza otsia ebien nye asɛnka/ nkyerɛkyerɛmu. Iyi nye asɛm no ankasa. Nyimpa a oribisa asɛm no ma dza ɔreka ho asɛm no ho nkyerɛkyerɛmu dɛ mbrɛ ɔbɔboa etsiefo no ma woegyina do dze eyi ano. Mfatoho: “…..Dɛm adze no, nyimpa a ɔyɛe ammpɛ, nyimpa a ɔkɔtɔe so ammfa annyɛ no ho, na nyimpa a ɔdze yɛɛ noho so ennhu”.

Dza etsia ebiasa nye asɛmbisa: Iyi ba wɔ asɛnka no ekyir. Ɔdze asɛmbisa hwehwɛ dza ɔdze ato gua no ho mbuae anaa nyiano. Nsɛmbisa no bi nye; “Ɔyɛ ebɛnadze?”, “Ɔyɛ dɛn?”, “Ebɛnadze a?”.

Nhyehyɛɛ a otwa tun nye mbuae/ nyiano. Estsiefo no na woyi asɛm no ano. Mfatoho: Dza yɛkae wɔ (2) ne nyiano: adaka.

Ebisaa ho mfatoho no bi na ɔka do yi:

i. Ebɛnadze na sɛ esoma no a ɔnnkɔkɔ eso woara erokɔ soma no a na odzi w’ekyir? – (Sunsum a)

ii. Bankye bɛyɛ papa a, ebɛnadze na ɔbɛkyerɛ? – (No kokonte a)

iii. Ebɛnadze na emmfa adaka nnsie no eso ebɔkɔ no na ɔda adaka mu? – (Nkatse a)

iv. Bankye ne dasefo nye woana? – (Ogya a)

v. Enuanom baasa bɛn na sɛ esoma hɔn mu biara ɔnnkɔkɔ gye dɛ asoma hɔn nyinara? – (Mbukyia a)

vi. Adze bi wɔ hɔ, ɔyɛ abofra mbom a ofura tam, eso ɔyɛ panyin a nna ɔapa ne tam egu. Ebɛnadze a? – (Nkampor a)

vii. Nyimpa bi wɔ hɔ, sɛ osua edwuma na ohu a, da biara ɔsɛn no kɔn ahoma. Ebɛn nyimpa a? – (Krakyenyi a)

viii. Adze bi wɔ hɔ, nyia ɔyɛe no mmpɛ; nyia ɔpɛ ntsi ɔkɔtɔ no mmfa nnyɛ no ho. Nyimpa a ɔdze yɛ no ho no so nnhu. Ɔyɛ ebɛnadze? – (Fundaka a)

ix. Borɔnyi tsentsen bi wɔ hɔ. Sɛ ɔba Ebibiman mu bɛnantsewnantsew pɛ, nna ɔayɛ tsiatsia. Ebɛn borɔnyi a? – (Kyɔɔkoa)

x. Kyirefuwa na akokɔ, woana nye panyin? Akoka a. (Siantsir nye dɛ, ɔwɔ mu dɛ akokɔ biara no, kyirefuwa na ɔbobɔ fi mu ba dze, eso akokɔ na Nyame bɔɔ no ma ɔbɔtoow kyirefuwa).

Ebisaa yɛ agor a ɔyɛ enyika na ɔdze enyigye na mfaso ahorow nam. Ber aso dɛ yɛkyerɛ hɛn mbofra agor no ne ndzii ama woeetum esua ma agor no akɔ do ara atsena ase. Adze pa wɔ fie a oye!

Tags: agorAkanEbisaaEbisaasɛmnworaba
Dza abɛsen

AI mfir- Aso ɔyɛ akodze a abɛgye nkorɔfo hɔn ndwuma?

Dza ɔtoa do

Jean-Pierre Adams-Senegal Frɛnkye bɔɔlbɔnyi a ɔtɔr akɔtɔmborɔnsa mfe eduasa akron (39) ansaana owuru

Ebenezer Kobinah Offen

Ebenezer Kobinah Offen

Nsɛm fofor a ɔfa dza ebue yi ho

Mbɛnsoun ho nsɛm
Amambra

Mbɛnsoun ho nsɛm

Ɔkyerɛwfo Suzie Onomah
21/09/2023
Siantsir a Akanfo dzi na adze
Amambra

Siantsir a Akanfo dzi na adze

Ɔkyerɛwfo Suzie Onomah
20/09/2023
Nsesa a aba tsetseber do na ndɛ ber yi ahemfo eyiyɛ mu
Amambra

Nsesa a aba tsetseber do na ndɛ ber yi ahemfo eyiyɛ mu

Ɔkyerɛwfo Suzie Onomah
18/09/2023
Mfantsefo asaw Adzewa ho abakɔsɛm
Amambra

Mfantsefo asaw Adzewa ho abakɔsɛm

Ɔkyerɛwfo Suzie Onomah
18/09/2023
Nsesa a abaɛfosɛm dze aba awargye mu
Amambra

Nsesa a abaɛfosɛm dze aba awargye mu

Ɔkyerɛwfo Suzie Onomah
30/08/2023
Bue bi ka ho
Dza ɔtoa do
Jean-Pierre Adams-Senegal Frɛnkye bɔɔlbɔnyi a ɔtɔr akɔtɔmborɔnsa mfe eduasa akron (39) ansaana owuru

Jean-Pierre Adams-Senegal Frɛnkye bɔɔlbɔnyi a ɔtɔr akɔtɔmborɔnsa mfe eduasa akron (39) ansaana owuru

Nam ekuwekuw do hwehwɛ mu

  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Dza ɔforafora
  • Ebibirmu
  • Eguadzisɛm
  • Enyigyesɛm
  • Mpontusɛm
  • Nwomasua

Nam #ahyɛnsewdze do hwehwɛ mu

abakɔsɛm aban abawdobɔdze abaɛfor abaɛfor mfir aborɔkyir Agodzi akyerɛkyerɛfo amambra amanyɛkuw Amereka Anas Aremeyaw Anas apɔwmudzen atoyerɛnkyɛm atsena Black Sherif Cristiano Ronaldo Ebibiman Ebibiman abakɔsɛm EPL Fahodzi FIFA Ghana Gyahyehyew IMF John Dramani Mahama Juventus Ken Ofori-Atta manpayin Mbrahyɛbaguafie Mfantse NANA ADDO NDC Ngyiresi nsordaafo nwomasua Osei Kyei-Mensah-Bonsu Portugal Qatar Real Madrid sohyial midia Takoradze UEFA Champions League Wiadze Bɔɔlbɔ Akansi Ɔhembaa Elizabeth II
Bolingo Voice Bolingo Voice Bolingo Voice

Hwehwɛ hɛn ekyir akwan

  • +233502960485
  • info@bolingoconsult.com
  • 19 Mama Adjele close, East Airport Accra Ghana.

Hɛn ho nsɛm

akannews.com yɛ abaɛfor ntentankɛse do prama a wɔdze nsɛm to gua wɔ Akan kasa mu a ɔma kwan ma Esuantsefo na Fantsefo nya adzesua na enyigye nsɛm wɔ hɔnankasa hɔn kasaa mu. Bolingo a ɔyɛ kasa dwumadzi edwumakuw a wɔhwɛ dɛ wɔbɔboa ma Ebibirmu kasahorow eenyin no na wɔdze bɔbɔɔ adze.

Ekuwekuw

  • Adwenkyerɛkyerɛ
  • Agodzisɛm
  • Amambra
  • Amanyɛsɛm
  • Ebibirmu
  • Eguadzisɛm
  • Enyigyesɛm
  • Mpontusɛm

Adapɛn nkaabɔ

© 2026 Mbra biara mma ho kwan dɛ edze nsɛm yi mu bi bedzi wo dwuma gyedɛ aserɛ kwan efi Bolingo nkyɛn.

Bolingo

Bolingo Consult

  • Kokoa mu Mbra
Twitter Facebook Linkedin
Are you sure want to unlock this post?
Unlock left : 0
Are you sure want to cancel subscription?