Ekuayɛ yɛ edwuma a ɔyɛ dzen yie wɔ Ghana. ɔyɛ a nsu nndzi mmboa ekuafo koraa. Ɔnam dɛm ntsi ekuafo nntum mmfa hɔn enyi nnto do osiandɛ sɛ ekuayɛ bɛyɛ yie o, onnkɛyɛ yie o, ofir nsu.
Ɔyɛ a nsutɔber no hyɛ ase ntsɛm, ɔtɔfabi so a, ɔka ekyir. Dza oyɛ fintsidua kɛse nye dɛ sɛ nsu no hyɛ ase ntsɛm anaa ɔka ekyir mpo a, obiara nntum nnhu dɛ obɛtsew ntsɛm anaa ɔbɔtɔ akɔ ekyir. Ɔmam dɛ ekuafo no nnyim ber pɔtsee a nsu no bɔtɔ ntsi, wɔdɔw hɔn haban dze tweɔn nsu no ansaana woedua hɔn adze.
Ɔhaw kor so a ɔma ekuafo abagura nye dɛ , ɔyɛ a wonnya dwetsir nye aba pa a wɔdze dua, na apaafo sika so nnda famu. Ɔnam dɛm nsti nkorɔfo a woewie skuul na wɔpɛ dɛ wɔdze ekuayɛ so si hɔn enyi do no nntum; mbom wotu kwan kɔ nkurow akɛse mu kɔtontɔn adze wɔ abɔntsen a ahɛn ridzi akɔnaaba.
Sɛ yeyi nsu a onndzi mmboa ekuafo wɔ hɔn edwuma mu, nna aba pa a wonnyan nndua a, adze kor so a ɔhaw hɔn kɛse nye gyahyehyew. Gyahyehew yɛ adze a ɔkɔ do wɔ Ghanaman yi mu papaapa. Sɛ yehwɛ a ofitsi ber a yɛrekɛhɛn “ɔpɛber” mu kesi dɛ ɔpɛ ano bɛbrɛ ase no, gyahyehyew nkotsee.
Edɛnadze dze dɛm gyahyehyew yi ba? Hɔn a wɔnom sigarɛte na sɛ ɔka n’ase a wɔtow kyen wɔ aber a wonndum no. Hɔn a wɔnoa edziban wo haban mu wie a wonndum gya no. Hɔn a wɔkɔ nkusikyer na sɛ wowie a wonndum gya no.
Dɛm gyahyehyew yi dze nsunsuando bɔn ba ekuafo do. Bi nye ekuafo kwa a wɔhyew no. Gya tum hyew ekuafo binom wɔ aber a hɔn enyiwa nnda.
Gyagyehyew tum sɛe egyapadze pii tse dɛ kookoo, eburowsan, mbɛkwa, ekuafo hɔn ekuraase dan, ekutukwa, na dza ɔkeka ho. Gyahyehyew tum dze ɔkɔm ba. Otum so dze ohia ba ɔman mu. Ɔma ekuafo a wɔnyɛn mbowa nnya nwura mmfa mma hɔn nyɛnmbowa. Ɔnam dɛ nwura ankyɛ wobotwa ama hɔn mbowa nyinara ahyew.
Gyahyehyew yɛ dza yebotum abɔ ho ban. Ɔwɔ dɛ asoɛe a ɔhwɛ hɛn kwaa ho bambɔ brɛ hɔn a wɔkɛkyekye nkusi no ase. Afei, ansaana obi bɛhyew no kwa no, ɔwɔ dɛ odzi kan prapra ano.
Hɔn a wɔdze gya toto nkyɛkyɛr mu no so wongyae. Nkorɔfo a wɔtow sigarɛte n’ase kyen wɔ aber a wonndum no ngyae.
