Wiadze Apɔwmudzen Kuw Baatan, asoɛe a wɔhwɛ wiadze apɔwmudzen nsɛnsɛm do dze abɔto gua dɛ kedziewu ɔyardɔm a okum ɔpepem na no mboree a wɔfrɛ no COVID-19 no nnyɛ wiadze ɔyardɔm bio. Wiadze Apɔwmudzen Kuw Baatan no hyiaa Esusow Aketseaba 4, 2023 na wɔdwendween ɔyardɔm no ho. Fida Esusow Aketseaba 5, 2023 na wɔdze bɔtoo nsɛnkyerɛwfo enyim dɛ COVID-19 ɔyardɔm no nnyi tum a otwar dɛ yɛfrɛ no ɔyardɔm bio ber mpo yarba no bi da ho ara wɔ hɔ no.

Mfe ebiasa pɛpɛɛpɛr nye yi a ɔgye-aman-bɔ-do yarba COVID-19 bɔsoɛe wiadze n’afɛndzeanan nyinara. Nhwehwɛmu kyerɛ a, yarba no hyɛɛ ase wɔ Chinaman n’ahenkurow a wɔfrɛ no Wuhan mu afe 2019 mu. Yarba no hyɛɛ ase dɛ yarba kumaa bi. Abosoom kakra ekyir no, yarba no tsewee guu gya mu tahyee wiadze n’afɛndzeanan nyinara mu a Ghanaman no so nyaa ne kyɛfa.
Yarba no bɛgyee Ghanaman no na wiadze bɔɔ do ankasaankasa wɔ afe 2020 mu. Dɛm ntsi, Wiadze Apɔwmudzen Kuw Baatan no nye nsɛnkyerɛwfo kedzii ehyia na wɔdze too gua dɛ yarba no yɛ ɔyardɔm kɛse kɛse ntsi otwar dɛ ɔman biara bɔ no ho ban fi ho. Nyimpa ɔpepepem, nkankanara aborɔfo wuwui na dodowara so na yarba no gyaa hɔn ɔhaw ahorow. Ɔnam iyi do ntsi, wiadze amanaman ahorow dze hɔn nsa too akwantu ahorow do, nna tserɛ, obi nnkɔ na obi aba wɔ amanaman ahorow mu. Iyi maa afei, wɔhyɛɛ obiara dɛ ɔntsena fie na ondzi yarba no ne nhyehyɛɛ ahorow no do.

Ghana mampanyin Nana Addo Danquah Akuffo Addo dze nhyehyɛɛ ahorow dze too gua maa Ghanaman no so ber no. Dɛm nhyehyɛɛ yi mu tsitsir nye danmuhyɛ, akatahwen ne nhyɛe, nsahohohor na ahotsew ndzeyɛɛ ahorow a ɔkeka ho. Iyi maa binom hunii dɛ yarba no ridzi hɔn nya ankasankasa. Afe 2021 mu no na yarba no ano hyɛɛ ase dɛ ɔreberɛ adze nkakrankakra. Afe 2022 mu no, ɔbaa famu koraa ma aban yii nhyehyɛɛ ahorow a ɔdze guu akwan mu no bi. Afe 2022 n’ewie dze reba afe 2023 mu no, yarba no akɔ famu korakoraa.
Iyi na Apɔwmudzen Kuw Baatan no ne panyin kwankyerɛfo Tedros Adhanom Ghebreyesus dze abɔto gua Fida Esusow Aketseaba 5, 2023 dɛ yardɔm no nnda ho ara nnyɛ yardɔm bio no. Nhyiamu no ase no, iyi nye nsɛm a ɔdze too gua no bi:
“Afe kor na no mboree nye yi, ɔyardɔm no do atsew koraa. Dɛm ntsewee yi ama amanaman ahorow asan robɔ bra a nna wɔwɔ mu dada ansaana yarba no reba no. Ndeda [Yawda Esusow Aketseaba 4, 2023] nye mpɛn duenum a Asoɛe a wɔhwɛ mprɔmtu yarba nsɛnsɛm do no kamfoe dɛ muntwa yarba no ne ɔyardɔmyɛ do. Magye ato mu “.
Seseiara dze, COVID-19 ɔyardɔm no nnyi tum dɛ wɔbɛfrɛ no ɔyardɔm bio. Dɛm no mma ho kwan dɛ ebɔbɔ wo bra gyangyanbiara. Otwar dɛ obiara yɛ ahwɛyie, ɔtsentsen no mpɔw mu na odzidzi yie. W’apɔwmudzen nye wo nkwa.






