Gya yɛ adze nwanwa bi a mpɛn dodowara no yenntum nnkyerɛ n’anamɔntu. Mpanyimfo dze ayɛ kasa dɛ ogya yɛ ɔdomfo kumfo. Iyi da no edzi dɛ ogya yɛ adze a ɔboa hɛn papaapa na ɔyɛ ehiadze ma hɛn so, na otum so dzi hɛn nya na ɔhaw hɛn kɛsenara.
Asɛm yi kyerɛ hɛn dɛ ɔwɔ dɛ yɛyɛ ahwɛyie kɛsekɛse wɔ gya ho. Ber a yɛdze gya ridzi dwuma nya no ho mfaso no, ɔwɔ dɛ yɛpoɛ hɛn enyi mbrɛ ɔbɛyɛ a gya no nnkɛhyehyew asɛɛ hɛn ndzɛmba ɔnye nkwa a etwa hɛn ho ehyia. Yeedzi kan ehu gya na gyahyehyew adzeban na no mu ekuwekuw no, akwan bɛn na yebotum afa do abɔ hɛn ho ban efi gyahyehyew ho.
https://akannews.com/fante/gyahyehyew-ahorow/
Yɛbɔhwɛ mbrɛ yɛbɔbɔ hɛnho ban efi gyahyehyew a ne farbaa nye enyinam ahoɔdzen anaa enyinam kandzea na no ho ndzɛmba ho, anaa kwan a yebotum esiw ano kwan.
Odzi kan, ɔwɔ dɛ ehwɛ dɛ edundum w’enyinam kandzea ho ndzɛmba ber a remmfa nnyɛ hwee. Ɔnam dɛ ɔman yi mu enyinam kandzea nnyɛ dza wɔdze enyi to do na wonya awerɛhyɛmu wɔ mu no ntsi, obehia dɛ ibodum w’enyinam kandzea ho ndzɛmba ansaana epue, ɔmmfa ho ne ketseketse a ɔyɛ, mpo sɛ ewɔ fie na remmfa enyinam kandzea ho ndzɛmba nnyɛ hwee a, ɔwɔ dɛ idum no osiandɛ sɛ sor enyinam tsew a, obotum ama gya kɛse atɔ mu a ɔbɛsɛɛ ndzɛmba pii. Dɛmara so na dumsɔ dumsɔ a ɔkɔ do wɔ man yi mu no botum dze gya atoto dɛm ndzɛmba no mu.
Mpɛn pii na yɛdze yɛ amandzɛɛ dɛ kandzea edundum edundum no asɛɛ hɛn mfir na ndzɛmba ahorow a wɔdze enyinam ahoɔdzen yɛ edwuma. Iyi sisi osiandɛ ber biara a dumsɔ bɔkɔ do no, sɛ wɔsɔ a, ahoɔdzen ɔdze no ano yɛ dzen araa yie. Dɛm ntsi, sɛ ndzɛmba no sisi do a, ahoɔdzen kɛse a ɔtse dɛm no bɔ wura mu awerɛfirmu ara. Sɛ ahoɔdzen bor dza efir no hia a, nna tserɛ, ne nsɛɛe mu ara nye no. Wo tsir annyɛ yie a, ebia na annsɛɛ kɛkɛ, na ɔapa gya adzɛw asɛɛ wo egyapadze bi. Iyi ntsi na ohia dɛ ber biara a yɛremmfa enyinam ahoɔdzen ndzɛmba nnyɛ hwee no, yedundum hɔn no.
Ɔwɔ dɛ aber biara a yɛdze enyinam kandzea ho ndzɛmba bi ridzi dwuma no yɛyɛ ahwɛyie na hɛn enyiwa kɔ dza yɛreyɛ no ho. Edzinbanyɛ ho ndzɛmba pii na ɔwowɔ hɛn gyaadze ndɛ a wɔdze enyinam ahoɔdzen yɛ edwuma. Sɛ yɛdze ndzɛmba yinom reyɛ adze wɔ hɛn gyaadze a, ɔwɔ dɛ yɛma hɛn enyi kɔ ho. Annyɛ dɛm a, nsɛm a n’enyi yɛ nyan botum ato hɛn. Annhwɛ a na ndzɛmba a nkyɛ ɔwɔ dɛ wɔyɛ hɛn mboa yi ekum hɛn mbom.

Ɔwɔ dɛ yegyaa dɛ yɛdze enyinam kandzea ho ndzɛmba pii bɛma sɔkɛtse kor, osiandɛ otum pa gya ma osuo ndzemba afofor mu ma gyahyehyew ba. Sɔkɛtse ahorow a yɛdze siesie hɛn adan mu nyinara ɔsor mbrɛ hɔn ahoɔdzen tse. Dɛmara na ahoma ahorow a yɛdze twe enyinam ahoɔdzen no so tse. Iyi ma hɛn ntseasee bi dɛ ɔwɔ dɛ yɛhwɛ dɛm ndzɛmba yi na mbrɛ yɛdze hɔn dzi dwuma yie. Sɛ ndzɛmba a yɛdze mema sɔkɛtse no hɔn ahoɔdzen bor sɔkɛtse no anaa ahoma no ahoɔdzen do a, otum nan ahoma no nan anaa ɔpa gya dze gyahyehyew ba. Iyi ntsi sɔkɛtse a yɛtotɔ dze boa dza ɔwowɔ hɛn adan mu ama yeetum dze ndzɛmba dodow ahyehyɛ do no nntaa nnkyɛr sɛɛ no.

Dza odzi hɔ bio nye dɛ ɔwɔ dɛ yɛhwɛ hɛn dan mu esiesie na enyinam ahoɔdzen ndzɛmba nhyehyɛɛ yie. Onnyi dɛ yɛma ndzɛmba pii twa ndzɛmba ahorow a enyinam ahoɔdzen fa mu ho. Ndzɛmba bi tse dɛ tam, rɔba bokitsi, dan mu ngua na pon ahorow yɛ dza wotum dzɛw. Na abaɛfor mfir no so yɛ dza gya tum fa mu anaa onya haw wɔ ber enyi nnda.

Dɛm ntsi, yɛdze dɛ ndzɛmba yi twa enyinam ahoɔdzen ho ndzɛmba yi ho hyia, na awerɛfirmu ara, ɔhaw bi ba efir bi mu anaa gya fa enyinam ahoɔdzen adze bi mu a, obotum esuo biribi a ɔbɛn no mu adzɛw asɛɛ ndzɛmba akɛse.
Iyinom na pii a ɔkeka ho nye akwan a yebotum afa do abɔ hɛn ho ban efi gyahyehyew a enyinam ahoɔdzen dze ba ho, anaa yebesiw ano kwan. Bɔ ho dawur ma wo nua fofor bi so ntse mfa mbɔ ne bra.






