Atseetsee, abagura, kɛdaannda, akomatu, botowyɛ, awerɛhowdzi, adwenmuhaw yɛ edzin ahorow a yetum dze gyina hɔ ma Borɔfo kasafua ‘Depression’. Ɔyɛ adze bi a oruku ɔdodow wɔ ndɛ hɛn wiadze yi mu. Ɔdze sum kata onyia bi n’adwendwendwen, n’atsenka na ne nyimpasu nyinara do. Adzesoa a ɔdze nam no yɛ ahodwiriw dodow. Ɔsɛɛ onyia bi n’abrabɔ; ne nkitahodzi na n’edwuma nsɛnsɛm na otwar dɛ yɛhwɛ ka ho asɛm wɔ hɛn man yi mu.
Tse dɛ mbrɛ medzi kan aka no, atseetsee, abagura, kɛdaannda, akomatu, botowyɛ, awerɛhowdzi, adwenmuhaw yɛ adze bi a odum nyimpadua no ne kan na ɔdze sum to hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm mu no hɔn abrabɔ do. Awerɛhowdzi, onnyi-enyidado, abagura yɛ atsenkabɔn ahorow a oguar hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm mu no. Ɔba no dɛm a, hɔn a wɔtse dɛm no nye enyigye na nkitahodzi pa to nkwanta paa korakoraa.
Mpɛn pii no, hɔn a wɔka tsebea a ɔtse dɛm mu no nnya enyigye wɔ ndzɛmba a nna nkan no ɔma hɔn enyigye no mu bio. Adzesoa a ɔtse dɛm yi tum dze ɔberɛ na kɛdɛannda ba na ɔtsetsew onyia no n’adwendwen apɔwmudzen yɛ no pasaa. Sɛ obi kɔ tsebea a ɔtse dɛm mu na sɛ nkorɔfo ennhu no ntsɛm a, onyia no hu no ho dɛ ɔyɛ ankonam wɔ wiadze yi mu na ɔnnka noho nnkɔ nyimpa mu bio. Mpɛn pii no, sɛ hɔn a wɔtse dɛm no da hɔn adwen edzi mpo a, nkorɔfo nntse hɔn ase.
Ndzɛmba ahorow bi na wɔka bɔ mu dze ɔhaw a ɔtse dɛm yi ba. Enyimdzefo hu dɛ ɔyɛ kuntann. Adwenmuhaw, suahu bɔn bi, na ɔberɛ nye ndzɛmba ahorow a wɔkeka bɔ mu dze ɔhaw kɛse a ɔtse dɛm yi ba. Enyiwu na fɛr a ɔbata adwenmu apɔwmudzen ho nsɛnsɛm ho ntsi, mpɛn pii no, hɔn a wɔtse dɛm no suro mpo dɛ wɔbɛma hɔnho kwan ma obi ayɛ hɔn mboa ma woeenya hɔn ahotɔ. Ɔtɔ fa bi a, nkorɔfo tsentsen hɔn nsa wɔ hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm no mu no do. Ɔnam do ma wɔmmpɛ dɛ wɔbɔ hɔn haw do mpo kyerɛ afofor ma wɔyɛ hɔn mboa.
Ɔyɛ adzehia kɛse dɛ hɛn atsenae a yɛtse mu no ma kwan ma nkorɔfo tum ka hɔn haw kyerɛ afofor ma wɔboa hɔn. Afei so, dɛ yɛyɛ ɔman no, otwar dɛ yɛma hɛn enyi ku adwenmu yarba biara ho na onnyi dɛ yedzi ho agor korakoraa. Sɛ yɛyɛ dɛm a, yebotum ako etsia ɔhaw a oridzi dodowara nya no.
Ɔhaw a atseetsee, abagura, kɛdaannda, akomatu, botowyɛ, awerɛhowdzi anaa adwenmuhaw dze ba no ano botum ayɛ dzen. Sɛ onyia bi kɔ ɔhaw a ɔtse dɛm mu na odzi ho agor a, ɔhaw a obotum aba no do no mu yɛ dur ankasa. N’edwumasɛm tum yɛ basaa na iyi tum ma ne sikasɛm so yɛ basaa. Bio, ɔda nsɛnkyerɛdze ahorow edzi wɔ hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm mu no hɔn abrabɔ mu. Bi nye etsipaa, kɔannkɔ honanyaw na ɔhaw ahorow a ɔkeka ho. Iyi nyinara bɔ mu haw hɔn a wɔtse dɛm no hɔn apɔwmudzen. Ɔhaw a ɔyɛ hu wɔ ho kɛsekɛse nye ahoku. Mpɛn pii no, hɔn a wɔfa ɔhaw a ɔtse dɛm mu no hu dɛ owu nkutoo nye hɔn enyidado. Ɔnam do ma wɔnom ndubabɔn wu anaa wɔsɛn hɔnho wu.
Akwan ahorow na yebotum afa do dze esiw ɔhaw yi ano. Odzi kan nye dawurbɔ. Otwar dɛ aban bɔ ho dawur ma ne mamfoe da hɔnho do wɔ ho. Otwar dɛ hɔn a wosi hɔn a wɔwɔ adwenmu haw no atwetwe no, aban nye hɔn dzi. Otwar dɛ aban ma adwenmu apɔwmudzen ho nhyehyɛɛ bi tse dɛ tɛlapi na adwenmu apɔwmudzen ho kasakyerɛ ma hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm no mu. Otwar dɛ amamfo nya tsimbɔbɔr ma hɔn a wɔkɔ tsebea a ɔtse dɛm mu no amma woeennsi hɔn atwetwe.
Otwar dɛ ndwumakuw a wɔnnhyɛ aban ase dze hɔnho gye ɔhaw yi mu bi ko tsia so. Otwar dɛ asoɛe a wɔhwɛ mbanyin, mbaa na mbofra nsɛnsɛm do na Ghana apɔwmudzen asoɛe no ma hɔn enyi ber ɔhaw yi ho yie. Atseetsee, abagura, kɛdaannda, akomatu, botowyɛ, awerɛhowdzi, adwenmuhaw yɛ ɔhaw a ɔso dze, eso sɛ yɛka bɔ mu a, yebotum esiw ano kwan wɔ hɛn man yi mu.
